Serebral Paralizili Çocuklarda Rehabilitasyon Süreci

Serebral paralizi (SP) adele tonusunda bozukluk, durus bozukluklari ve hareketlerde yetersizlik ile karakterize gelisimsel bir bozukluktur. Hareket etme yetenegindeki bozuklugun yaninda, zeka geriligi, davranis bozukluklari, duyu bozuklugu, ögrenme güçlükleri, isitme-konusma bozukluklari, görme bozukluklari ve agiz-dis problemleri de SP tablosuna eslik edebilen önemli sorunlardir.

Rehabilitasyon yaklasimlari

SP'li çocukta bir çok sorun bir araya gelerek aile ve çocuk için yasami güçlestirir. Bu nedenle problemlerin çok iyi tanimlanmasi gereklidir. Bilimsel ve bilinçli yaklasim SP'li çocugun daha bagimsiz bir yasama kavusmasini saglayabilir. SP'li çocugun klinik tablosu, SP'nin nedenine, beyinde var olan lezyonun siddetine, sekline ve diger komplikasyonlarin olup olmadigina bagli olarak farklilik gösterir. Bu nedenle her çocugun tedavi ve rehabilitasyon programi farkliliklar içerir. SP'li çocuklarda görülen problemlerin en aza indirilmesi ve onlarin topluma kazandirilmasi çok yönlü bir rehabilitasyon programiyla saglanabilir. Ailenin egitiminden, çocugun fiziksel çevresinin düzenlenmesine kadar bir dizi sorun göz önünde bulundurulmalidir.

Rehabilitasyon yaklasimlarini; genel olarak, tibbi rehabilitasyon, fizyoterapi uygulamalari, is ve ugrasi terapisi, isitme-konusma terapisi, özel egitim uygulamalari, psikososyal rehabilitasyon, davranis terapisi, mesleki rehabilitasyon basliklari altinda toplayabiliriz. Bu yaklasimlarin hepsi bir bütündür, hasta ve ailesi ise bu bütünün en önemli parçasidir. SP’li çocuklar bu yaklasimlardan bir kaçina ayni anda ihtiyaç duyabilirler.

Türkiye’de çocuklarina SP teshisi konulan aileleri birçok sorun beklemektedir. Bu sorunlardan en önemlisi çocuklarina nasil bir rehabilitasyon yaklasimi gerektigi ve hangi merkezden bu yardimi saglayacaklaridir? Türkiye’de SP’li çocuklarin rehabilitasyon uygulamalari üniversitelere bagli çocuk rehabilitasyon birimleri, devlet hastaneleri ve özel hastaneler bünyesindeki rehabilitasyon birimleri ve özel, özel egitim ve rehabilitasyon merkezlerinde yürütülmektedir. SP’li çocuklarin hastanelerin ilgili birimlerinde özellikle üniversite hastanelerinde yürütülen medikal tedavileri yaninda (teshis, medikal takip, ilaç tedavisi, ortopedik operasyon, dis bakimi vb) rehabilitasyon yaklasimlari da çok önemlidir. Rehabilitasyon ekibini belirlemek çogu zaman ailelere kalmaktadir. SP’li çocugun rehabilitasyonunun çok yönlü ve zor oldugu kadar uzun süren bir ugras oldugu düsünülürse ailelere yol göstermenin önemi daha iyi anlasilacaktir.

Bütün bunlara ragmen unutulmamalidir ki

SP fiziksel bir özürdür. Zeka yetersizlikleri, görme, konusma, isitme ve algi bozukluklari fiziksel özüre eslik etse de ilerleyici degildir. Bilinçli bir yaklasim ve etkili rehabilitasyon ile yetersizlikleri en aza indirmek mümkündür.

Ailelerin rehabilitasyon yaklasimlarina baslamakta geç kalmamalari gerekir. Çünkü 0-7 yas dönemi (okul öncesi dönem) çok önemlidir. Rehabilitasyon yaklasimlarinin SP teshisi konulur konulmaz baslamasi gerekir. Ilk 1 yas öncesi erken rehabilitasyon programi daha kapsamli olarak üniversiteye bagli merkezlerden alinabilir. Erken rehabilitasyon uygulamalarinda, aile egitimi yanisira çocugun sorunlarini belirleyerek ileride gerekli olacak rehabilitasyon yaklasimlarini saptamak çok önemlidir.

Gerek kamuya bagli fizyoterapi- rehabilitasyon birimlerinde gerekse özel “özel egitim ve rehabilitasyon merkezleri”nde SP’li çocuklarda rehabilitasyonun amaci;

  • Çocuklarda görülen hareket bozukluklarini en aza indirmek,
  • Olusabilecek kas-iskelet sistemi bozukluklarini önlemek, durus bozukluklarinin olusmasini engellemek,
  • Günlük yasam aktivitelerinde bagimsizligi saglamak,
  • Yardimci araç, gereç ve cihazlari belirlemek ve bunlarin nasil kullanilacagina iliskin egitim verme,
  • Is- ugrasi tedavi programi uygulamak,
  • Gerekli çocuklar için konusma terapisi, oral-motor rehabilitasyon programi uygulamak,
  • Özel egitim yaklasimlarinin uygulanmasi,
  • Kaynastirma egitimine ön hazirliklarin yapilmasi,
  • Aile egitimi vermek ve SP'li çocugun egitimi konusunda aileye yol göstermek,
  • SP'li çocugun yasayacagi mekanlarin düzenlemesini yapmak,

ana hedefler olmalidir.

Rehabilitasyon Ekibi

SP'li çocuklarin rehabilitasyonu bir ekip tarafindan yürütülür. Bir SP rehabilitasyon ekibinde su uzmanlar yer alir;

  • Hekim (pediatrist, pediatrik nörolog, ortopedist, fizik tedavi uzmani, pediatrik cerrah, çocuk psikiyatristi, beyin cerrahi, kulak burun bogaz uzmani, dis hekimi ve ilgili diger uzman hekimler)
  • Fizyoterapist
  • Is-UgrasiTerapisti
  • Isitme-Konusma Terapisti
  • Psikolog
  • Özel Egitim Uzmani
  • Çocuk Gelisim Uzmani
  • Odyolog
  • Sosyal Hizmet Uzmani
  • Diyetisyen

Fizyoterapi-rehabilitasyon yaklasimlari

SP'li çocuklarda fizyoterapi ve rehabilitasyon, fizyoterapist, is-ugrasi terapisti ve isitme-konusma terapisti tarafindan yürütülür. SP’li çocuklarda fizyoterapi-rehabilitasyon yaklasimlarinin 1 yasindan önce baslamasi daha basarili sonuçlar alinmasini saglamaktadir.

Fizyoterapi-rehabilitasyon programina erken dönemde baslanmasi SP'li çocukta anormal kas tonusunun düzenlenmesi, normal motor gelisimin saglanmasini kolaylastiracak, kas yapisindaki bozukluk nedeniyle olusabilecek bozukluklar önlenebilecek ve çocugun fonksiyonel olarak bagimsizligi saglanacaktir.

SP'de fizyoterapi- rehabilitasyon programi;

  • Egzersiz tedavisi (normal motor gelisimin saglanmasi, normal refleks ve reaksiyonlarin gelisiminin desteklenmesi, kas tonusunun düzenlenmesi, denge ve koordinasyon egitimi vs)
  • Ev programi ve aile egitimi,
  • El-göz koordinasyonunun saglanmasi,
  • Uygun yardimci araç gerecin belirlenmesi,
  • Cihaz uygulamalari ve kullanma egitimi,
  • Isitme-konusma terapisi ve oral -motor fonksiyonlarin kazandirilmasi
  • Yemek yeme, giyinme ve oyun aktiviteleri gibi aktivitelerin egitimini içerir.

Tüm egzersiz uygulamalari deneyimli fizyoterapistler tarafindan yapilmalidir. Bilinmesi gereken en önemli sey SP’li çocuklarda rehabilitasyonun çok uzun süren bir süreç oldugudur. Bebegin büyümesiyle birlikte rehabilitasyon uygulamalari da devam eder.

Rehabilitasyon sürecinde dikkat edilmesi gereken önemli noktalar sunlardir;

  • Egzersizler aile tarafindan ögrenilmeli ve evde tekrar edilmelidir.
  • Egzersizler çok uzun ve sikici olmamalidir.
  • Oyun aktiviteleri ile birlestirilerek yaptirilmalidir.
  • SP'li çocuklarda zihinsel ve duyusal engeller yüzünden genellikle yetersiz olan iletisim kurma yetenegini arttirmak için sesli ve renkli oyuncaklar ya da objeler kullanilmalidir.
  • SP'li çocugun kontrolü düzenli araliklarla, pediatrik nörolog, pediatrist, ihtiyaç duyulan uzmanlik alanlarindaki diger hekimler, fizyoterapist, is-ugrasi terapisti, isitme-konusma terapisti, özel egitim uzmani, çocuk gelisim uzmani ve psikolog tarafindan yapilmalidir.
  • Normal çocuk gelisimi izlenerek, SP'li çocugun bu gelisimi yakalamasi için ailenin çaba göstermesi gerekir. Ancak SP'li bir çocugun sinirliliklari iyi bilinmeli, normal bir çocukla kiyaslanmamalidir. Fakat SP'li çocukta gelisimi saglayabilmek için de erken yaslardan baslayarak dil ve sosyal gelisim üzerinde durulmalidir. SP'li bebeklerin tasinmasi fizyoterapistin gösterdigi sekilde destekli ve çevre iletisimini saglayacak sekilde yapilmalidir.
  • Oturma, emekleme, ayakta durma gibi motor gelisim asamalari fizyoterapistin uygun gördügü zamanlarda baslatilmalidir.
  • SP'li çocugun beslenmesi sirasinda uygun oturma ortezleri (yardimci cihazlar) ve destekli sandalye kullanilmalidir.
  • SP'li çocugun etkilenme tipine göre beslenme sekli ve tipi de degisecektir. Bu konuda bir diyetisyenden bilgi alinmalidir. Beslenme süreci sivi yiyeceklerden kati yiyeceklere dogru ilerlemeli, beslenme pozisyonlari fizyoterapistten uygulamali olarak ögrenilmelidir. SP'li çocuk mümkün oldugunca uygun bir kasik ile beslenmelidir.
  • Okul çagina gelen çocuklar fiziksel özürlerine ragmen özel bir egitim kurumunda egitime baslatilmalidir.
  • Zeka problemi, algilama problemi olan çocuklarin egitimi için özel egitim uzmanlarinin yardimi sarttir.
  • Yürümeye baslayacak SP'li çocuklarda uygun ayakkabi ve gerekiyorsa yürüme yardimcilarinin tipine karar verilmelidir.
  • SP'li çocuklarda degisik psikolojik bozukluklar olusabilir. Aile ve çevreyle uyumda zorlanan çocuklar için psikologlardan yardim alinmalidir.
  • SP'li çocuklarin evde sürekli bakicilar ya da ebeveynlerle kalmalari dogru degildir. Normal çocuklarla da iletisim kurabilecegi ortamlar yaratilmalidir.
  • SP'li çocuklar da diger çocuklar gibi ihtiyaçlari olan çocuklardir ve çogu SP'li çocuk diger çocuklar gibi gelisebilir.
  • SP'li çocuklar asiri koruma altina alinmamali ve yapabilecekleri aktivitelere firsat taninmalidir.